Van Luther tot Statenbijbel | DagjeWeg.NL

geschreven door Jan-Willem van Ree

Foto 1. De Nieuwe Kerk in Delft is een van Nederlands meest iconische kerken. Foto: DagjeWeg.NL © Coby Boschman

23 november 2025 Landelijk Luther, Calvijn, de Beeldenstorm en de Statenbijbel. Bij dit rijtje denk je waarschijnlijk direct aan de Reformatie. In Nederland heeft deze beweging diepe sporen achtergelaten. Volg het spoor van de Reformatie in Nederland en maak een trip langs historisch Reformatie-erfgoed. Van de Grote Kerk in Dordrecht, die nauw verbonden is met de Synode van Dordrecht en de Statenvertaling, tot de Amsterdamse schuilkerk Ons’ Lieve Heer op Solder.

De vonk van de Reformatie in het Luther Museum Amsterdam

Amsterdam, Noord-Holland Begin bij het begin en bezoek het Luther Museum in Amsterdam. Dit museum is gewijd aan Maarten Luther en het lutheranisme in Nederland. Je ontdekt er hoe het Lutherse geloof door de eeuwen heen een rol speelde. De historische collectie van de Lutherse gemeente in Amsterdam vormt het hart van het museum. Alleen al het gebouw – het Evangelisch-Luthers Diaconie Oude Mannen- en Vrouwenhuis uit 1772 – is een attractie op zich. Binnen bekijk je religieuze kunst van onder meer Salomon van Ruysdael, historische bijbels, zilver en authentieke meubelstukken. Extra leuk: het museum organiseert regelmatig concerten, bijvoorbeeld tijdens de tweejaarlijkse Bachweek.

De Tachtigjarige Oorlog: strijd om geloof en vrijheid

Groenlo, Gelderland De Reformatie was niet alleen een geloofsstroming, maar ook een belangrijke voedingsbodem voor de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). In het Nationaal Museum Tachtigjarige Oorlog in Groenlo duik je diep in deze historische strijd tussen de Nederlanden en Spanje waaruit de Republiek, de voorloper van het huidige Nederland, ontstond. Oorlog is zelden eendimensionaal. Daarom biedt het museum drie perspectieven op de Tachtigjarige Oorlog. Natuurlijk zijn er historische voorwerpen, zoals wapentuig, kanonskogels en een unieke muntschat, maar het is vooral een interactief museum. Je reist als onderzoeker door de verschillende verhalen achter de oorlog en vormt je eigen mening.

De Statenbijbel als icoon van de Nederlandse Reformatie

Leerdam, Utrecht Hoewel de Tachtigjarige Oorlog al eeuwen achter ons ligt, speelt één object uit die periode nog altijd een cruciale rol in reformatorisch Nederland: de Statenbijbel. In het Statenbijbelmuseum in Leerdam ontdek je het verhaal achter deze eerste officiële Nederlandse Bijbelvertaling uit de grondtalen. Het belang ervan is bijna niet te overschatten. Die vertaling zorgde voor de standaardisering van het toenmalige Nederlands. Zelfs veel spreekwoorden die we nu nog kennen, komen uit de Statenvertaling, zoals ‘in zak en as zitten’ en ‘met twee maten meten’. In het museum bekijk je unieke exemplaren, waaronder rouwbijbels, huwelijksbijbels en zelfs klederdrachtbijbels uit Staphorst. Ook zijn er andere bijzondere Bijbels te zien, zoals een Liesveldtbijbel uit 1538 en een Franstalige hugenotenbijbel uit 1669.

Foto 2. Bekijk eeuwenoude Bijbels in het Statenbijbelmuseum. Foto: © Statenbijbelmuseum

Grote Kerk Dordrecht: symbool van de Reformatie

Dordrecht, Zuid-Holland Bij een trip langs de plekken van de Nederlandse Reformatie hoort zeker een bezoek aan de Grote Kerk van Dordrecht. Op 13 november 1618 begon daar de Dordtse Synode, een belangrijke vergadering waarin de leerstellingen van de jonge Gereformeerde Kerk werden vastgesteld. Ook werd toen het besluit genomen om de Bijbel in het Nederlands te vertalen, de latere Statenvertaling. Vanuit historisch perspectief is de kerk dus een bijzonder symbolische plek, maar het is ook een prachtig bouwwerk om te bekijken. Binnen bewonder je de bewaard gebleven koorbanken uit 1540. Ook is er een miniatuurversie te zien van de synode. Buiten heb je vanaf de robuuste toren een schitterend uitzicht over de stad.

Foto 3. Beklim de monumentale toren van de Grote Kerk van Dordrecht. Foto: DagjeWeg.NL © Tonny van Oosten

Een katholieke schuilkerk in de gereformeerde Republiek

Amsterdam, Noord-Holland Van buiten lijkt het een gewoon Amsterdams grachtenpand, maar op zolder vind je een complete rooms-katholieke kerk, mét altaar, galerijen en maar liefst 150 zitplaatsen. Schuilkerk Ons’ Lieve Heer op Solder dateert uit 1661 en is een van de oudste musea van Amsterdam. Het museum vertelt het verhaal van de bijzondere religieuze tolerantie in de Republiek: in het openbaar was de rooms-katholieke eredienst verboden, achter de gevels mocht meer dan de wet deed vermoeden. Aan de hand van unieke manuscripten, boeken, prenten, schilderijen, liturgische voorwerpen, gewaden en beeldhouwwerken vertelt Museum Ons’ Lieve Heer op Solder het verhaal van de Amsterdamse schuilkerken.

Reformatie vandaag in het dorpsleven van Staphorst

Staphorst, Overijssel Ben je benieuwd hoe het verder ging met de Reformatie in Nederland? Bezoek dan informatiecentrum Kerkzicht in Staphorst. Hier zie je hoe de reformatorische traditie tot op vandaag zichtbaar is in de geloofsbeleving en dorpscultuur van Staphorst. In het museum zie je onder meer een historisch harmonium, een kerkbank en een replica van de klokkenstoel die vroeger bij de kerk stond. Informatiepanelen met historische foto’s vertellen je meer over kerkgang, kerkelijke vieringen en andere typisch kerkelijke tradities.

Zo wordt een dagje uit langs dit Reformatie-erfgoed tegelijk een ontdekkingstocht door de Nederlandse geschiedenis.