Gevoel alsof iemand naar je kijkt? Zo zit het

Misschien herken je het wel: je hebt het gevoel dat iemand naar je kijkt, en zodra je opkijkt, blijkt dat ook daadwerkelijk zo te zijn. Klinkt bijna alsof het een zesde zintuig is of het universum dat je waarschuwt, maar de verklaring is wetenschappelijk te onderbouwen. Het blijkt dat ons brein bijzonder gevoelig is voor oogcontact en beweging in onze omgeving.

Een raar concept: doorhebben dat iemand naar je kijkt, terwijl je het niet ziet. Toch blijkt het dus niet heel vreemd. Volgens Yaïr Pinto, universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam, verwerken je hersenen continu subtiele signalen. Je brein trekt dan razendsnel een conclusie: ik word aangekeken.

Voelen dat je wordt aangekeken

Pinto kan bij de Universiteit van Nederland verklaren waarom mensen zoiets kunnen voelen: het heeft allemaal te maken met onbewuste informatieverwerking. „Je brein verwerkt voortdurend alles wat er gebeurt, ook als jij daar niet mee bezig bent. Je ziet, hoort en ervaart meer dan je denkt. Een groot deel daarvan gaat automatisch, zonder dat je het doorhebt. En je brein concludeert dan iets op basis van een aantal hele subtiele cues.”

Hij vervolgt: „Tussen al die prikkels om je heen zitten soms hele subtiele signalen. Denk aan iets wat lijkt op een oog, een gezicht of de contouren van een persoon, die je bijvoorbeeld vanuit je ooghoek opvangt. Kijk, daar is iets wat lijkt op een oog. Daar is iets wat lijkt op een mens. Dan heb jij dus niet echt gezien dat je wordt aangekeken, maar je brein pikt die kleine aanwijzingen wel op.”

‘Ik word aangekeken’

Op basis van die seintjes trekt je brein razendsnel een conclusie: ik word aangekeken. Jij krijgt de conclusie mee, dat plotselinge gevoel, terwijl het hele proces zich onbewust heeft afgespeeld. Die conclusie komt dus uit de onbewuste processen van je brein.

Als vervolg merk je gewoon ineens; ik word aangekeken. Dat verklaart waarom het soms voelt alsof het uit het niets komt.

In de psychologie

Ook Psychology Today schrijft over het fenomeen ‘gaze detection’. Wat betekent dat precies? Je ‘gaze detection’-systeem – het deel van je brein dat registreert of iemand je aankijkt – is extreem gevoelig. Het kan bijvoorbeeld heel precies onderscheiden of iemand je aanstaart, of juist naar de klok achter je kijkt. Onderzoek waarbij de activiteit van hersencellen wordt gemeten, laat zien dat sommige cellen alleen actief worden als iemand je direct aankijkt. Als de blik maar een paar graden afwijkt, reageren andere cellen.

Dat speciale systeem in je hersenen laat zien hoe belangrijk oogcontact is in de communicatie. Waar je kijkt, laat zien wat je voelt, wat je bedoelingen zijn, waar je van houdt of niet van houdt, en kan de aandacht van anderen naar iets belangrijks leiden.

Oogcontact is een van de krachtigste non-verbale signalen die we gebruiken. Het speelt een rol bij intimiteit, intimideren of sociale invloed. Het is zo fundamenteel dat het ook bij dieren een belangrijke betekenis heeft: roofdieren staren hun prooi aan voordat ze toeslaan. Ook baby’s volgen de blik van hun ouders om hun aandacht te krijgen. Of denk aan oogcontact tussen huisdieren en mensen: dat is zo ongeveer de enige manier van communiceren.

Het eerste dat we meestal opmerken, is de positie van iemands hoofd en lichaam. Als één van beiden in jouw richting wijst, vooral op een onnatuurlijke manier, is dat een duidelijke aanwijzing voor je hersenen. Het meest opvallende voorbeeld is wanneer iemands lichaam van je af is gedraaid, maar het hoofd wél naar jou is gericht. Dat zorgt ervoor dat je automatisch meer gaat letten op de ogen.

Maar zelfs wanneer hoofd- en lichaamshoudingen ons weinig informatie geven, blijkt uit onderzoek dat ons zicht de blik van iemand bijzonder goed kan oppikken. Hoe dat kan? Een deel van het antwoord ligt dus bij ons ‘gaze detection’-systeem, dat ons gevoeliger maakt voor de positie van andermans ogen dan we zelf doorhebben.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties