hoe kan dat? Dit is het verschil tussen weer en klimaat

Regelmatig lees je in de media over klimaatverandering. De aarde warmt op, ijskappen smelten. Toch was daar afgelopen week weinig van te merken, zeggen sommige mensen. Het sneeuwde en het vroor: typisch Hollands winterweer. We hebben te maken met klimaatverandering, maar toch is het koud. Hoe kan dat? Metro sprak met Peter Siegmunt, klimaatexpert bij het KNMI.

Het was een bijna surrealistisch gezicht: demonstranten van diverse klimaatactiegroepen demonstreerden deze week in Zwolle tegen de opwarming van de aarde, terwijl de sneeuw met bakken uit de hemel kwam en de temperatuur rond het vriespunt lag. Het lijkt zo tegenstrijdig. Als het zo koud is, kun je al snel denken dat het wel mee zal vallen met de opwarming van de aarde. Zeker nu het dit weekend flink gaat vriezen, met temperaturen van lokaal -15.

Wat is het verschil tussen het weer en het klimaat?

Volgens Peter Siegmund, klimaatexpert bij het KNMI, sluit het een het ander niet uit. „Het grote verhaal is: kou is nog steeds heel goed mogelijk.”

Een belangrijk misverstand is dat mensen weer en klimaat door elkaar halen. Klimaat gaat over het gemiddelde weer over een lange periode, zo’n dertig jaar. Het weer beschrijft wat er vandaag of deze week gebeurt. Het weer gaat dus meer om een momentopname, terwijl het klimaat de lange termijn behelst.

Gemiddelde temperatuur stijgt

„Als je naar het winterklimaat kijkt, kijk je hoe koud winters gemiddeld zijn over tientallen jaren”, legt Siegmund uit. „Die gemiddelde temperatuur gaat omhoog. Alle seizoenen worden warmer, en ook alle windrichtingen worden gemiddeld warmer.”

Dat betekent echter niet dat koude dagen verdwijnen, zoals we deze week wel hebben gemerkt. „Kou drukt de gemiddelde temperatuur omlaag, maar warme winterdagen, zoals 14 graden in december, trekken dat gemiddelde juist sterk omhoog.”

En nu het zo koud is, zou je haast vergeten dat deze zomer uitzonderlijk warm was, met twee hittegolven. Lokaal kwam de temperatuur zelfs tot 39 graden. In de toekomst zullen zulke extremen nog vaker voorkomen.

Kou komt vaak uit Noord- en Oost-Europa

Dat het in Nederland soms alsnog ijskoud wordt, heeft vooral te maken met waar de wind vandaan komt. „In Noord- en Oost-Europa kan het nog steeds extreem koud zijn. Als de wind daarvandaan komt, merken wij dat hier ook.” Metro schreef al eerder dat het in Nederland mogelijk zelfs kouder wordt als gevolg van klimaatverandering.

Opvallend genoeg warmt Noord-Europa zelfs sneller op dan Nederland. „De koudste winters bij ons ontstaan vaak wanneer de wind uit het noordoosten komt en koude lucht uit Scandinavië aanvoert”, legt Siegmund uit. „Die regio warmt gemiddeld sterker op dan Nederland, waardoor zulke winters tegenwoordig minder extreem zijn dan vroeger. Maar koud blijft koud: als daar ijskoude lucht hangt en die komt onze kant op, voelen wij dat hier nog steeds.”

Vroeger zou dit soort kou nog extremer zijn geweest. Toen hadden we nog echte koude winters en was er spanning of er een Elfstedentocht zou komen. „Wat we nu meemaken, zou in het verleden waarschijnlijk nog kouder zijn geweest.”

Koude winters worden zeldzamer

Koude winters worden steeds zeldzamer. In de vorige eeuw kwamen koudegolven veel vaker voor. Zo’n koudegolf betekent dat het minstens vijf dagen achter elkaar vriest.

„Sinds 1901 zijn er 33 koudegolven geweest”, zegt Siegmund. „Maar in deze eeuw hebben we er pas één gehad: in 2012.” Dat laat zien hoe sterk het klimaat is veranderd. „Dit soort kou hebben we nu nog wel, maar veel minder vaak dan in de vorige eeuw.”

De invloed van de golfstroom

Soms wordt ook gewezen op veranderingen in de golfstroom (de warme zeestroom in de Atlantische Oceaan). Die zou mogelijk verzwakken door het smelten van zee-ijs en het zoeter worden van het poolwater. Dat ook de zee onderhevig is aan klimaatverandering, schreef Metro al eerder.

„De golfstroom wordt aangedreven door zwaar, koud en zout water bij de pool”, legt Siegmund uit. „Door smeltend ijs wordt het water minder zout en minder zwaar. Daardoor is die stroming al verzwakt.” In theorie zou er zelfs een kantelpunt kunnen ontstaan waarbij de stroming verder instort.

„Dat is in het verleden ook gebeurd”, zegt hij. „En toen waren de temperaturen in Nederland veel lager dan nu.” Hoe groot die kans is, blijft onzeker, maar er wordt momenteel onderzoek naar gedaan.

Koud weer sluit klimaatverandering niet uit

Dat het nu vriest en dat we binnenkort wellicht de schaatsen onder kunnen binden, betekent dus niet dat de aarde niet opwarmt. Integendeel: het past juist bij een klimaat dat steeds grilliger wordt. Extreme kou kan nog steeds voorkomen, maar gemiddeld gezien warmt de aarde wel degelijk op, daarover zijn veruit de meeste wetenschappers het wel eens.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties