Kosten uitkoop boeren per Nederlander, ruim 5x meer dan nodig

Je ziet het niet, maar het is een groot probleem: stikstof. Dit kleine element zonder geur of kleur houdt ons land al lange tijd in zijn greep. Door boeren uit te kopen proberen we daar nu los van te komen, maar dat is niet goedkoop. Zoveel kost de uitkoopregeling per Nederlander, en dat had veel minder kunnen zijn.

We hebben in Nederland al vele jaren het probleem dat er te veel stikstof op kwetsbare natuur terechtkomt. Hierdoor verslechteren beschermde natuurgebieden. Dat is wettelijk verboden, maar daar werd lange tijd niets aan gedaan. Dit veranderde in 2019, toen de Raad van State een ingrijpende stikstofuitspraak deed.

Sindsdien zit Nederland min of meer op slot. Van woning- en wegenbouw tot energieprojecten en verduurzaming van industrie: het valt allemaal stil omdat we niet genoeg stikstofruimte hebben. Om de boel weer op gang te krijgen, moet het kabinet in actie komen om het stikstofprobleem aan te pakken.

De uitkoopregeling voor boeren is daarin het belangrijkste wapen. Met name veehouders zorgen momenteel voor veel stikstofproblemen. Niet alleen omdat ze veel uitstoten, maar ook omdat ze vaak dicht bij beschermde natuurgebieden liggen. Door boeren uit te kopen sla je dus eigenlijk twee vliegen in één klap.

Geen dwang, wel een miljardenrekening

Deze regeling zorgde echter voor nogal wat discussie. Die ruzie ging niet zozeer over het idee om boeren uit te kopen, maar vooral over de vraag of dit gedwongen moest gebeuren. Omdat opeenvolgende kabinetten gedwongen aankoop niet aandurfden, kwam er een regeling zonder dwang. En dat kost de Nederlandse belastingbetaler nu bakken met geld.

Uit onderzoek van Omroep Gelderland, NRC en Follow the Money blijkt dat het landbouwministerie 1,81 miljard euro kwijt was aan de uitkoopregeling. Hiermee werden 723 bedrijven uitgekocht. Dat zou ervoor moeten zorgen dat het stikstofoverschot met zo’n 8 procent afneemt.

Zoveel kost het uitkopen van de boeren per Nederlander

In onderstaande tabel hebben we voor je uitgerekend hoeveel deze uitkoopregeling heeft gekost per Nederlander, maar ook per belastingbetaler en per huishouden.

Zoals je hierboven kunt zien, heb je als belastingbetaler ongeveer 190 euro betaald om boeren uit te kopen. Dat is het offer dat je moet maken om Nederland weer een beetje van het stikstofslot te krijgen. Maar dat had helemaal niet zoveel hoeven kosten.

Zo weinig had het uitkopen van boeren kunnen kosten

Uit het onderzoek van Omroep Gelderland, NRC en Follow the Money blijkt namelijk ook dat deze stikstofvermindering 1,5 miljard euro goedkoper had gekund. Als we gericht 133 piekbelasters hadden uitgekocht, hadden we namelijk hetzelfde resultaat bereikt, maar dan voor slechts 330 miljoen euro.

In de bovenstaande tabel zie je hoeveel het je had gekost als we voor een gerichtere aanpak met gedwongen uitkoop hadden gekozen. In dat geval was je als belastingbetaler slechts 34 euro kwijt geweest, in plaats van de bijna 190 euro die het nu heeft gekost.

Ongedwongen uitkoop van boeren kost Nederland 1,5 miljard euro extra

Wat dit hele verhaal extra pijnlijk maakt, is dat dit plan ook al klaar lag. Johan Remkes had het helemaal uitgewerkt en neergelegd bij toenmalig stikstofminister Van der Wal. Het advies van Remkes verdween echter in de la, omdat het kabinet gedwongen uitkoop niet aandurfde.

De aanpak die wél werd gekozen, heeft ervoor gezorgd dat er boeren zijn uitgekocht die niet echt het probleem waren. Om aan te tonen hoe inefficiënt die aanpak was: met hetzelfde geld hadden we drie keer zoveel stikstofwinst kunnen behalen als we het gerichter hadden uitgegeven.

Pijnlijk voor de natuur en je portemonnee

Stikstof moest worden aangepakt, daar is geen discussie over. Maar tussen niets doen en 1,81 miljard euro uitgeven zat nog een veel logischere optie. Die lag klaar, werkte net zo goed en was vele malen goedkoper. Dat die route niet is gekozen, maakt deze uitkoopregeling vooral pijnlijk. Voor de natuur én voor je portemonnee.

Als belastingbetaler betaal je overigens aan nog veel meer mee dan alleen het uitkopen van boeren. Wij vertellen je ook hoeveel je kwijt bent aan de renovatie van het Binnenhof en de uitbreiding van Schiphol.