we zijn te afhankelijk van Amerikaanse clouddiensten

De Nederlandse toezichthouder ACM luidt de noodklok: in steeds meer sectoren neemt de concurrentie af, met hogere prijzen en minder innovatie als gevolg. Ook in de techsector komt dit hard aan. Europese clouddiensten komen amper van de grond, terwijl de aandachtseconomie wordt gedomineerd door Amerikaanse platformen. 

“Concurrentie is geen doel op zich, maar essentieel voor een innovatieve en weerbare samenleving,” stelt ACM-voorzitter Martijn Snoep. Volgenshet nieuwe rapport Staat van de Markt neemt de marktconcentratie al meer dan tien jaar toe. Grote bedrijven kopen kleinere op, toetreding wordt lastiger en prijzen stijgen zonder dat daar betere producten of diensten tegenover staan. Vooral voor jonge, innovatieve bedrijven is er minder ruimte om door te breken — en juist daar ontstaat vaak de vernieuwing die technologie vooruit helpt.

Clouddiensten: afhankelijkheid als risico

Een opvallend pijnpunt is de markt voor clouddiensten. Nederlandse bedrijven en overheden – inclusief toezichthouders als de ACM zelf – zijn in toenemende mate afhankelijk van enkele grote Amerikaanse aanbieders zoals AWS, Google Cloud en Microsoft Azure. De NOS zette dat dit weekend nog pijnlijk op een rijtje. Dat is volgens de ACM niet alleen een economisch risico, maar ook een strategische kwetsbaarheid. De toezichthouder pleit daarom voor actieve overheidssturing, zowel nationaal als Europees, om lokale aanbieders een eerlijke kans te geven.

Deze boodschap is niet nieuw, maar krijgt steeds meer urgentie. De ACM stelt dat Europese cloudbedrijven ondersteuning verdienen via bijvoorbeeld gerichte aanbestedingen, het wegnemen van toetredingsdrempels en het stimuleren van interoperabiliteit binnen tech-ecosystemen. Nu lopen veel aanbestedingen bij tussenpartijen die weer exclusieve contracten hebben met bijvoorbeeld Microsoft. Kleine en middelgrote bedrijven hebben geen eigen IT-afdeling, en komen dan bij zo’n tussenpartij terecht. Dat werkte de afgelopen jaren prima, de negatieve gevolgen blijken nu.

Techmarkt draait vast: minder prikkels tot innovatie

Ook breder in de techsector ziet de ACM dezelfde zorgwekkende trend: minder concurrentie betekent minder noodzaak om te innoveren. Grote spelers beschermen hun positie via schaalvoordelen, gesloten platformen en het opkopen van innovatieve nieuwkomers. Kleine overnames blijven onder de radar van de toezichthouder, maar kunnen op lokaal of sectorniveau wél grote effecten hebben. Eén partij kan dan stiekem een monopoliepositie opbouwen door een serie van kleinere concurrenten over te nemen.

Daarom vraagt de ACM nu om een zogeheten inroepbevoegdheid, waarmee zij ook kleine overnames kan onderzoeken en blokkeren als ze de marktwerking schaden. De huidige grens van 30 miljoen euro omzet is volgens de toezichthouder achterhaald in een tijd waarin schaalvoordeel sneller ontstaat dan ooit.

Aandachtseconomie onder de loep

Naast clouddiensten en marktconcentratie noemt de ACM de aandachtseconomie als derde urgent thema. Sociale media, games en streamingdiensten zijn ontworpen om gebruikers zo lang mogelijk vast te houden, vaak met verslavende mechanismen. Volgens de ACM moet dit structureel worden aangepakt, met wetgeving en bewustwording. Denk aan strengere regels tegen dark patterns en betere voorlichting over digitale welzijn.

De boodschap van de ACM is duidelijk: minder concurrentie schaadt niet alleen de consument, maar ook de innovatieve kracht van Nederland. In een tijd van geopolitieke spanningen, klimaatverandering en digitale transitie is economische weerbaarheid belangrijker dan ooit. Voor de Europese tech-sector betekent dit een wake-upcall: meer concurrentie is geen hindernis, maar de zuurstof voor vernieuwing. En zonder die zuurstof dreigen we als samenleving niet alleen afhankelijker, maar ook minder wendbaar te worden.

EU moet meer eisen gaan stellen, maar…

De ACM noemt een deel van de oplossing zelf al, door te wijzen op het belang van ondersteuning bij aanbestedingen. Nu kiezen veel bedrijven voor de paar bekende namen met de grootste lijst functies: dan werkt het altijd. En dat is heus waar: bij een Amazon Web Services of een Microsoft Azure zit je qua ondersteuning vorstelijk. Maar het zijn ook Amerikaanse bedrijven, die én moeten antwoorden aan een steeds onvoorspelbaardere Amerikaanse overheid, én de Europese concurrenten de markt uit drukken.

De volgende verdieping is exclusief voor Bright++ abonnees:

Bij tech-aanbestedingen van overheden en bedrijven die voor de overheid werken, moet de EU zo snel mogelijk een quotum stellen: die zouden alleen maar Europese hosting moeten mogen gebruiken. Een Europese cloud, met Europese diensten voor mail, back-up en meer. Overheden kunnen dan het voorbeeld geven en alle obstakels worden dan vanzelf gevonden. Als dat eenmaal is gelukt, is de Europese concurrentie puur door die praktijkervaring en groei ook aantrekkelijk voor commerciële bedrijven.