wat kun je doen als een jongere kampt met suïcidale gevoelens?

Het aantal zelfdodingen onder jongeren en jongvolwassenen is de afgelopen tien jaar met 22 procent gestegen. Gemiddeld overlijden elke maand 26 jongeren door zelfdoding: dat is een volle schoolklas per maand. Met een confronterende campagne wil het 113 Fonds die stijging zichtbaar maken en mensen laten zien wat zij zelf kunnen doen.

Metro spreekt met Maryke Geerdink, klinisch psycholoog en manager van de afdeling hulpverlening bij 113.

„Als je alleen cijfers hoort, blijft het afstandelijk”, zegt Geerdink over de campagne, die behoorlijk confronterend kan zijn. „Maar als je gezichten ziet, realiseer je je pas echt waar het over gaat.” Het doel van de campagne is tweeledig: praten en meer weten. „Praten om suïcidale gevoelens bespreekbaar te maken en onderzoek om beter te begrijpen wat er speelt bij jongeren.”

Stijging zelfdoding onder jongeren en jongvolwassenen

Volgens Geerdink laten de recente cijfers een dubbel beeld zien. „De daling in zelfdodingen zien we vooral bij mensen van middelbare leeftijd. De afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor die groep, omdat daar de sterfte het hoogst was. De hoop is dat die inspanningen effect hebben gehad en dat lijkt ook zo.”

Tegelijkertijd is de ontwikkeling onder jongeren en jongvolwassenen ronduit zorgelijk. In tien jaar tijd is het aantal zelfdodingen in deze groep met 22 procent toegenomen. Een van hen was de 34-jarige Annemarie. Ze had een liefdevol gezin en een bloeiende carrière, maar zag toch geen uitweg meer, als gevolg van haar depressie. Haar dood maakte veel reacties los.

Een eenduidige verklaring voor de toename is er niet; suïcide is vrijwel altijd het resultaat van een complex samenspel van factoren. Om daar meer zicht op te krijgen, zamelt 113 Fonds met de campagne geld in voor verder onderzoek. „We willen beter begrijpen wat er nu speelt bij jongeren. Waar zit die stijging in en wat hebben zij nodig?”

De klassenfoto: gezichten achter de cijfers

Centraal in de campagne staat een klassenfoto met 26 jongeren. Zij staan symbool voor het gemiddelde aantal jongeren dat Nederland elke maand verliest aan zelfdoding. Alle 26 jongeren op de foto zijn daadwerkelijk overleden door zelfdoding; met toestemming van hun nabestaanden geeft het 113 Fonds zo letterlijk een gezicht aan de cijfers.

Er is bewust gekozen voor een confronterend beeld. De campagne roept mensen op om te doneren of zelf een actie op te zetten. De opbrengst wordt gebruikt voor onderzoek, preventie en voorlichting.

Wat kun je doen als je je zorgen maakt?

Wat kun je als ouder, leraar of betrokkene doen als je je zorgen maakt om een jongere en vermoedt dat hij of zij met suïcidale gedachten kampt, of zelfs plannen heeft? „Het belangrijkste is: blijf alert, zeker bij grote gedragsveranderingen”, zegt Geerdink.

Bij jongeren kan dat zich uiten in terugtrekgedrag en minder contact, maar ook in het tegenovergestelde: veel uitgaan of een toename van alcohol- en drugsgebruik. „Dat kan een manier zijn om gevoelens te dempen.”

Ook uitspraken moeten serieus worden genomen. Zinnen als „Het zou beter zijn als ik er niet meer ben” of „Hier kom ik nooit meer uit” zijn duidelijke signalen. „Jonge mannen gebruiken soms zwarte humor, zoals: ‘Dan maak ik er wel een eind aan’. Dat kan een manier zijn om te zeggen dat ze echt wanhopig zijn.”

Durf het gesprek aan te gaan

Veel ouders, docenten en andere naasten vinden het spannend om ernaar te vragen. „Mensen denken vaak dat je iemand op ideeën brengt”, zegt Geerdink. „Maar dat klopt niet. Als iemand al suïcidale gedachten heeft, kan een directe vraag juist opluchten.”

Ze adviseert om je zorg uit te spreken en beschikbaar te blijven. „Je kunt zeggen: ‘Ik maak me zorgen om je en wil weten hoe het echt met je gaat.’ Ook als iemand het eerst wegwuift, is het belangrijk dat je laat merken: ik ben er.”

Wat volgens de klinisch psycholoog niet helpt, is te snel met oplossingen komen. „Dan geef je onbedoeld het signaal dat dit gevoel weg moet. Terwijl iemand vaak vooral wil dat er geluisterd wordt.”

Metro schreef al eerder over de toename van zelfdoding onder jonge vrouwen. „Soms vinden jongere vrouwen elkaar online in hun lijden. Die verbondenheid draait dan om pijn en suïcidale gedachten.” Dat kan herstel in de weg staan. „Beter worden kan voelen als het verliezen van een belangrijke ‘band’, waardoor jongeren positieve stappen niet meer delen en verder geïsoleerd raken.”

Zo kan een jongere die toch in gesprek gaat met z’n ouders en vervolgens begrip en steun ervaart, dat juist niet delen met vriendinnen die ook worstelen met suïcidale gedachten, uit angst de onderlinge ‘band’ te verliezen.

Luisteren en doorverwijzen

113 biedt ondersteuning aan iedereen met suïcidale gedachten, naasten en professionals, zoals docenten en ouders, via hulplijnen, een overleg- en adviesdienst en online trainingen, zoals de interactieve ‘Vraag Maar’-training, waarin mensen leren hoe zij het gesprek kunnen openen zonder te oordelen.

En als het gesprek eenmaal is aangegaan, is het belangrijk om samen op zoek te gaan naar hulp. „Dat kan betekenen dat je meedenkt over een bezoek aan de huisarts, of iemand wijst op laagdrempelige hulp,” zegt Geerdink. „Maar vaak zeggen mensen achteraf: het feit dat je luisterde, was al van enorme waarde.”

Denk jij aan zelfdoding? Je bent niet alleen. Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via www.113.nl of bel 113 (lokaal tarief) of 0800-0113 (gratis).

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties