Regie: Jan Czarlewski | Scenario: Jan Czarlewski, Carlotta Verny | Speelduur: 78 minuten | Jaar: 2025
In 1943 besloot een groep Joodse strijders in het getto van Warschau zich tegen de nazi’s te keren. Ze bouwden gevechtsstellingen op in de wijk terwijl de Joden die nog niet gedeporteerd waren, schuilden in bunkers. De opstand was een moedige maar wanhopige daad, die al snel bloedig werd neergeslagen door de SS. Toch is het een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van de Holocaust. De Joden lieten zich niet passief naar de slachtbank leiden en vochten eindelijk eens terug.
De documentaire 33 Photos from the Ghetto richt zich gedeeltelijk op de opstand. De titel verwijst naar de in het geheim gemaakte foto’s door de Poolse Leszek Grzywaczewski. Hij werkte als brandweerman tijdens de liquidatie van het getto en kon van dichtbij zien hoe de Duitsers huishielden. De documentaire presenteert Grzywaczewski’s foto’s als een nieuwe en belangrijke visuele getuigenis van de Jodenvervolging. Alhoewel ze zeker van historisch belang zijn, en de negatieven pas in 2023 werden gevonden, is het goed om te weten dat een aantal foto’s al veel eerder was gepubliceerd.
Regisseur Jan Czarlewski vertelt het verhaal achter de foto’s aan de hand van de ervaringen van twee gezinnen: de Joodse Kaplans en de Poolse Grzywaczewski’s. Interviews met kinderen en kleinkinderen en voice-overs geven een beeld van Polen tijdens de Duitse bezetting en het leven in het getto. Een belangrijke rol is er voor Romana Kaplan, die als kind de gruwelijkheid van de holocaust aan den lijve ondervond. Animaties worden daarbij gebruikt om haar traumatische herinneringen te reconstrueren. De grauwe stijl van de tekeningen maakt op indringende wijze invoelbaar hoe gevaarlijk het voor een kind was om te overleven in het getto.
Leszek Grzywaczewski zou de Kaplans helpen te vluchten uit het getto en onder te duiken. Een daad die het gezin zou redden van de slachting. De joden in het getto hadden minder geluk en Grzywaczewski gebruikte zijn camera om hun tragische lot vast te leggen. Bepaalde foto’s worden in de documentaire door een historicus geanalyseerd en van context voorzien. Ook worden de gefotografeerde locaties bezocht in het hedendaagse Warschau en daaruit blijkt dat veel is vernietigd of de tand des tijds niet heeft doorstaan.
33 Photos from the Ghetto is een toegankelijke maar conventionele documentaire over de Holocaust. Voor niet- ingewijden is er een braaf chronologisch overzicht van gebeurtenissen en genoeg uitleg over hoe de nazi’s te werk gingen. Het blijft daarbij schokkend hoe cynisch zij waren. Het idee was dat ziekte, honger en uitputting zouden zorgen voor een hoog sterftecijfer in het overvolle getto. Naarmate de oorlog vorderde, was dat voor hen niet voldoende en werd de uitroeiing systematischer en op grotere schaal uitgevoerd.
Voor kijkers die bekend zijn met de Holocaust en de geschiedenis van het getto zal de documentaire weinig nieuws bieden. De foto’s zijn zeker van waarde door hun unieke perspectief, maar als beeld zijn ze visueel minder pakkend dan de foto’s die door de Duitsers zijn genomen van de opstand en iconisch zijn geworden. Grzywaczewski’s foto’s hebben vaak wat meer context nodig om goed begrepen te worden en zijn duidelijk clandestien genomen.
33 Photos from the Ghetto is filmisch ook minder interessant als je het vergelijkt met documentaires die meer spelen met de vorm van het medium en de vraag of film wel geschikt is om de ongrijpbare grootsheid van de Holocaust over te brengen. In Claude Lanzmanns monumentale Shoah werd er bijvoorbeeld alleen gebruikgemaakt van interviews met overlevenden of daders. Een bewuste keuze om alle aandacht op de getuigenissen te richten in plaats van archiefmateriaal. Ook A Film Unfinished, over een Duitse propagandafilm die in het getto van Warschau werd opgenomen, is als documentaire prikkelender door complexe vragen op te roepen over wie precies beelden vastlegt en hoe ze geïnterpreteerd kunnen worden.
Czarlewski’s film is vooral goed bedoeld en heeft meer een human interest insteek door de focus op de ervaringen van de twee gezinnen. De achterliggende boodschap om vooral niet te vergeten wat er is gebeurd, is zeker relevant en helaas weer actueel. Maar stilistisch blijft het een dertien-in-een-dozijn-documentaire die je snel weer vergeet in de maalstroom van betere en meer beklemmende films over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.
33 Photos from the Ghetto is te zien bij HBO Max.
Over de auteur
