Regie: Jack Rowley | Speelduur: 86 minuten | Jaar: 2025
Maar liefst vierentwintigduizend Amerikanen vinden hun werk in en rondom de grensbewaking. Daar wordt jaarlijks ruim zes miljard dollar tegenaan gegooid. Het is de regering er alles aan gelegen om ongewenste vreemdelingen buiten het land te houden of juist terug over de grens te zetten. De overheidsdienst ICE is regelmatig in opspraak vanwege de wel erg rigide taakopvatting die ze nastreeft. Daarbij wordt geweld niet geschuwd en staat de werkwijze van de grensbewaking op gespannen voet met de mensenrechten.
Wanneer er al dan niet vermeend buitensporig geweld wordt gepleegd op de vreemdelingen, heeft de dienst standaard het verhaal dat er sprake is van verzet. De verwondingen of zelfs de dood van de illegale vreemdeling worden vaak toegeschreven aan een medische oorzaak. Nota bene op de drukste grensovergangen ontbreekt regelmatig videobewaking. Vaststellen wat er daadwerkelijk is gebeurd wordt daardoor een lastige zaak.
Een van de meest schrijnende incidenten met de grensbewaking vond plaats in mei 2010. De Mexicaan Anastasio Hernández-Rojas woonde al jaren in de Verenigde Staten met zijn vrouw en vijf kinderen. Toen de Amerikaanse autoriteiten hier lucht van kregen, probeerde ICE Hernández hardhandig de grens over te zetten met handboeien en tasers. De immigrant kreeg een hartaanval en kwam in het ziekenhuis om het leven.
De zaak rondom de dood van Hernández hield jarenlang de gemoederen bezig en is onderwerp van de documentaire Critital Incident: Death at the Border. De ambtenaren van de grensbewaking werden aanvankelijk aan de tand gevoeld, gevoed met gesloten en suggestieve vragen. De weduwe van Hernández laat het er echter niet bij zitten en gaat samen met een journalist op zoek naar zowel de waarheid als de dubieuze werkwijze van de dienst.
De grenspolitie blijkt een gesloten bastion. Wanneer journalist John Carlos Frey samen met oud-ICE-agent Jenn Budd achter de namen van de betrokken agenten komt stuit hij op een muur van weerstand. Niemand is bereid om ook maar een vraag te beantwoorden die wat meer licht op de zaak zal werpen. Bovendien zijn er twijfels over het al dan niet bestaan van het zogenaamde Critical Incident Team.
Het lijkt erop dat deze interne onderzoeksdienst zonder mandaat van het Congres het handelen van de grensbewaking onderzoekt en de bevindingen wegmoffelt. Niet alleen val je als kijker van de ene verbazing in de ander, het zaakje begint steeds meer te stinken. Want waarom is er nog nooit een ambtenaar belast met het uitzetten van vreemdelingen strafrechtelijk veroordeeld?
Documentairemaker Rick Rowley lijkt de tragische dood van Hernández aanvankelijk helemaal uit te willen spitten, maar kiest er pas na een uur voor om de zaak breder te trekken. Want hoe moeten we dit voorval in context zien? Uiteindelijk worden vooral de uitkomsten en politieke gevolgen gedeeld. Iets doet echter vermoeden dat dit het topje van de ijsberg is. Daar geeft de regisseur geen richting in aan.
Rowley schoot zijn documentaire in coronatijd. Waarom heeft hij zo lang gewacht om zijn zaken te openbaren? Weliswaar wilden veel overheidsdienaars niet meewerken, maar Critical Incident lijkt de zaak vooral eenzijdig te belichten. De houding tegenover illegale Amerikanen is tijdens de regeerperiode van Donald Trump daarnaast aanzienlijk verslechterd. Ook dit aspect laat Rowley onbesproken.
Critical Incident: Death at the Border is te zien bij HBO Max.
Over de auteur
