Regie: Tr??ng Minh Quý | Scenario: Tr??ng Minh Quý | Cast: Ph?m Thanh Hài (Nam), ?ào Duy B?o ??nh (Vi?t), Nguyên Th? Nga (Hoa), Lê Viêt T?ng (Ba), Ngân Khánh (Psychic), Van Dat Cao (customer), Nguyên Thi Lai (hairdresser) e.a. | Speelduur: 129 minuten | Jaar: 2024
Voor de gemiddelde filmkijker zal het beeld van Vietnam vooral zijn bepaald door Amerikaanse films over de oorlog in het Aziatische land. Wrang detail daarbij is dat de bekendste producties over het conflict zoals Apocalypse Now of Platoon niet in het land zelf werden opgenomen. Als niet het Amerikaanse perspectief domineert in de filmgeschiedenis dan is het wel de Franse visie op het land. Met nostalgische weemoed wordt in films zoals Indochine en L’Amant teruggekeken op een exotisch koloniaal verleden, maar hoe zit het nu met de beleving van de Vietnamezen?
Echte Vietnamese films halen maar zelden de bioscoop in het westen. De grote uitzondering tot nu toe is het oeuvre van Tr?n Anh Hùng, bekend van The Scent of the Green Papaya en het beklemmende Cyclo. Die laatste gaf een zeer grimmig maar ook surrealistisch beeld van de onderlaag van Saigon. Alhoewel Tr?ns films zich afspelen in Vietnam woonde hij zelf sinds zijn twaalfde in Frankrijk. Zijn kritische ‘westerse’ perspectief werd hem niet in dank afgenomen door de Vietnamese autoriteiten en Cyclo werd verboden wegens het ongegeneerd tonen van de armoede en criminaliteit in die stad.
Datzelfde lot is nu ook aan Vi?t and Nam toebedeeld. De derde lange film van experimentele filmmaker Tr??ng Minh Quý kreeg het verbod wegens het negatief in beeld brengen van het land. De homoseksuele relatie die een belangrijke element is van het verhaal blijkt geen rol te hebben gespeeld in de beslissing. Vietnam is een land waar LGBTQ+-mensen niet worden vervolgd en waar pride-evenementen worden georganiseerd. Toch rijst er het vermoeden dat autoriteiten liever geen films willen steunen die zich richten op duidelijke buitenstaanders die in armoede leven en eerder een positief en traditioneel beeld van het land naar buiten toe willen promoten.
Vi?t and Nam begint beklemmend met de twee gelijknamige jonge hoofdpersonen in een kolenmijn. Hun torso’s ontbloot en bedekt met roet terwijl ze elkaar teder strelen. De steenkool op de achtergrond glinstert in de duisternis, waardoor het lijkt alsof de twee lichamen zweven tussen de sterren. Deze poëtische opening gaat gelijk over naar de harde werkelijkheid. De intieme pauze is voorbij en er moet weer keihard gewerkt worden in de grotten.
Tr??ng vangt de monotone arbeid in statische beelden van mijnwerkers die machinaal bewegen op het ritme van geboor en gehak. Ondertussen worden er nieuwe steenkoollagen door explosies blootgelegd en is een bedrijfsongeval nooit ver weg. Het zijn dit soort spanningen tussen poëtische terzijdes en rauwe realistische beelden die de film sieren en laten zien waar Tr??ng zijn inspiratie vandaan haalt.
De lange shots en het trage tempo doen denken aan de cinema van de Chinese regisseur Jia Zhangke, zoals Still Life. Die film richt zich ook op het lot van een mijnwerker in een China dat razendsnel aan het moderniseren is, maar geen ruimte lijkt te hebben voor de arme bevolking. Net als Zhangke richt Tr??ng zich op de arme onderlaag die met moeite het hoofd boven water houdt.
Maar tegenover de grimmigheid zijn er ook momenten van meditatieve rust en sensualiteit: een rivier die onverschillig door de jungle stroomt. Een uitgeput landschap dat is getekend door steenkoolwinning en zware industrie. Of kleine momenten van tederheid tussen Vi?t en Nam die troost vinden bij elkaar.
Geleidelijk ontvouwt zich iets van een verhaal. Een van de jonge mijnwerkers leeft met zijn moeder in een krot. Zijn vader verdween in de Vietnamoorlog (in Vietnam de Amerikaanse Oorlog genoemd). De vooruitzichten in de verarmde streek waar zij wonen zijn niet best en emigreren naar een ander land lijkt de enige optie om nog te overleven. Maar dat betekent dat hij de beslissing moet nemen om zijn moeder en zijn geliefde in de steek te laten.
Vi?t and Nam krijgt echter een verrassende wending als de moeder besluit om op zoek te gaan naar haar vermiste man, met hulp van een van zijn oude legerkameraden. Een zoektocht gevoed door het Vietnamese geloof dat de geesten van overleden mensen die niet op een gepaste wijze zijn begraven, gedoemd zijn om voor altijd rond te dwalen. Beide mijnwerkers gaan met haar mee en ontdekken meer mensen die tevergeefs zoeken naar de resten van dierbaren die tijdens de oorlog zijn gesneuveld. Het gebruik van een medium wordt daarbij niet geschuwd om contact te leggen met verdwaalde schimmen die hunkeren naar een laatste rustplaats.
Waar de film in eerste instantie leek te gaan over het uitzichtloze leven van de mannen in het moderne Vietnam verschuift de focus geleidelijk naar iets heel anders. De lange schaduw van de oorlog staat centraal, maar ook hoe het wegvallen van de vader het gezin heeft ontwricht. De symboliek achter de verloren vaderfiguur kan natuurlijk worden doorgetrokken naar hoe het land en de regering bepaalde bewoners in de steek laat en dwingt om als vergeten schimmen te leven in de marges van de samenleving.
Vi?t and Nam is een interessante en sfeervolle film die wel veel geduld vraagt van kijkers die niet gewend zijn aan slow cinema. Veel context wordt niet gegeven waardoor je zelf moet terugvallen op de kennis die je hebt van het land en haar soms mysterieuze gewoontes en tradities. Liefhebbers van arthouse zullen makkelijker mee kunnen deinen op de bezwerende gelaagdheid van de film.
Zij zullen ook de sterke verwantschap herkennen tussen Tr??ng en andere filmhuismeesters zoals Zhangke, maar ook de Thaise regisseur Apichatpong Weerasethakul die in zijn werk vaak werkelijkheid en het geestenrijk in elkaar laat overlopen. Tr??ngs geesten zijn daarbij sterk verbonden met de traumatische geschiedenis van Vietnam en een nasleep die nog lang niet is verwerkt als je de film moet geloven.
Het is tot slot fijn om een drama te zien waarin homoseksualiteit niet gelijk als een probleem of taboe wordt gepresenteerd in het verhaal. Tr??ng vangt de liefde tussen de twee mannen op een eerlijke en tedere wijze die sterk contrasteert met de werkelijkheid waarin zij vastzitten. Een hoogtepunt is een scène waarin een van de mannen voorzichtig en liefdevol de oren schoonmaakt van de ander terwijl vonken knetteren op de achtergrond. Een kort moment van respijt waarna grotere en onomkeerbare krachten zich lijken te ontfermen over het lot van de mannen.
Viet and Nam is te zien bij MUBI.
Over de auteur
