Alcoholcoach Nanja van Vliet: ‘Elke ochtend beloofde ik mezelf niet te drinken, elke avond brak ik die belofte’

Nanja van Vliet was ooit zelf verslaafd aan alcohol. Nu helpt ze ambitieuze vrouwen de regie over hun eigen drankgebruik terug te nemen.

‘Een of twee glazen wijn tijdens een etentje. Moeiteloos overschakelen op alcoholvrij na twee biertjes op een feestje. Toch liep het áltijd anders – wat ik me van tevoren ook voornam. Ik dronk altijd meer. De eerste werd een tweede en een derde. Niet zelden eindigde de avond met een lege fles – of twee… Ik snapte er niets van. Ik had een fijne relatie, een goede baan, een rijk sociaal leven. Ik sportte regelmatig en lette op mijn voeding. Ik hield alle ballen in de lucht, behalve deze ene. Mijn alcoholgebruik had ik steeds minder onder controle.

Met zwakte heeft het niets te maken

Aan de buitenkant lijkt alles op orde, maar van binnen woedt een strijd. Komt je dat bekend voor? Je wil niet zoveel drinken, maar het verlangen wint het steeds van je gezonde verstand. En telkens vraag je je wanhopig af: waarom lukt het me niet? Het antwoord zal je misschien verbazen. Het heeft namelijk niets te maken met zwakte. Wat er speelt, gaat over biologie, conditionering en zelfbeeld. Het goede nieuws is dat je er wat aan kunt doen, zonder nog harder je best te doen en zonder de rest van je leven het gevoel te hebben dat je iets mist.

Wilskracht is niet genoeg

Ik dacht dat ik mijn alcoholgebruik onder controle zou krijgen met meer discipline. Elke ochtend beloofde ik mezelf niet te drinken, iedere avond brak ik die belofte. Een vicieuze cirkel van goede bedoelingen en zelfverwijt. Ik had nog geen idee dat mijn strategie nooit zou werken. Met wilskracht alleen ga je het namelijk niet redden. Wilskracht is als een batterij. ’s Ochtends is die opgeladen, maar na een dag vol prikkels en gedoe is die leeg. Als je dan van jezelf verwacht dat je nee zegt tegen het glas wijn waar je zó naar verlangt, kom je bedrogen uit. Dat je op zo’n moment toegeeft, heeft niets te maken met een gebrek aan ruggengraat. Je batterij is simpelweg leeg. En omdat jij jezelf ooit hebt aangeleerd dat een glas wijn je de ontspanning en ontlading geeft waar je zo naar snakt, ben je niet in staat om ‘nee’ te zeggen. Wij vrouwen zijn gewend om door te zetten. We hebben discipline, zijn ambitieus en gewend om de touwtjes in handen te houden. Maar juist die kracht werkt tegen je als je haar inzet om minder te drinken. Als je blijft vechten tegen jezelf, verlies je twee keer: je drinkt terwijl je dat niet wil én je veroordeelt jezelf daarom.

Wat er écht gebeurt in je brein

Alcohol is een meesterlijke verleider. Hij doet je geloven dat hij ontspanning en gezelligheid brengt, maar in werkelijkheid speelt hij geraffineerd in op het beloningssysteem in je brein. Elke slok activeert dopamine, het stofje dat zorgt voor een kort gevoel van beloning. Oorspronkelijk is het bedoeld om je eraan te herinneren wat belangrijk is voor je overleving – eten, bewegen, verbinding zoeken –, maar alcohol hackt dit beloningssysteem, dat hierdoor gelooft: dit is belangrijk, dit moeten we zien te herhalen. Je brein leert onbewust: wijn = beloning. Daardoor is drinken niet langer een vrije keuze, maar een reflex die wordt geactiveerd door bijvoorbeeld situaties en emoties. Het gevoel dat dopamine geeft lijkt op het krabben als je jeuk hebt: het lucht even op, maar lost niets op. Net zoals krabben de jeuk verergert, wakkert alcohol het verlangen ernaar juist aan. De ironie is dat de jeuk – het hunkerende gevoel naar een glas wijn – er zonder alcohol helemaal niet zou zijn geweest. Een bevrijdend inzicht. Zodra je begrijpt dat je verlangen naar alcohol niet een teken is van zwakte, maar het gevolg is van je brein dat doet wat het moet doen, kun je ophouden jezelf de schuld te geven en beginnen met wat belangrijk is: begrijpen wat er werkelijk speelt.

Waarom blijven we drinken

Misschien geloof jij dat je drinkt omdat je het lekker of gezellig vindt. Maar ergens weet je ook dat er meer schuilgaat achter het verlangen naar een glas wijn. Veel vrouwen drinken niet om te genieten, maar om even niet te hoeven voelen. Om de kritische stemmen in hun hoofd tot zwijgen te brengen. Om de scherpe randjes van de dag te verzachten, spanning los te laten, of het schuldgevoel over gisteren te dempen. Achter het verlangen zit dus vaak iets diepers: stress, bewijsdrang, schaamte, zelfkritiek. Gevoelens die je niet wil voelen. Alcohol is dan – voor even – een makkelijke uitweg. De opluchting die volgt is echter van korte duur. Zodra de alcohol is uitgewerkt, keren de gevoelens terug, vaak versterkt met spijt en zelfverwijt. Je neemt je opnieuw voor dat het anders moet, en zo houd je – onbedoeld – de cyclus van drinken en zelfverwijt in stand.

‘Wie besluit om niet te drinken, wordt vaak als ongezellig en saai bestempeld’

Saai en ongezellig

We leven in een wereld die doordrenkt is met alcohol. Er is altijd wel een reden om te drinken. Wie besluit om niet te drinken, wordt vaak als ongezellig en saai bestempeld. Alcohol is het enige verslavende middel waarmee je niet zonder verantwoording kunt stoppen. Niemand kijkt vreemd op als je een sigaret of een lijntje coke weigert, maar een glas wijn afslaan vraagt om een goed excuus. De alcoholindustrie en de overheid verdienen miljarden, dus de belangen zijn groot. Een geoliede marketingmachine koppelt alcohol consequent en gehaaid aan ontspanning, verbinding en succes. Maar achter deze façade schuilt een harde realiteit: alcohol is een van de meest schadelijke en verslavende stoffen die er bestaan. Tegelijk verandert er wel degelijk iets. Steeds meer mensen worden zich bewust van de schadelijke effecten van alcohol en kiezen uit vrije wil voor minder of niets. Er komen ook steeds meer alcoholvrije alternatieven op de markt en het gesprek over alcohol wordt vaker en opener gevoerd. Dat is winst. Een groeiend bewustzijn en openheid helpen niet alleen het stigma van ‘niet drinken’ te doorbreken, maar laten ook zien dat het anders kan én mag.

Sleutels tot verandering

Als je iets wilt veranderen, moet je stoppen met vechten tegen jezelf. De vrouwen die ik begeleid zijn allemaal sterk, intelligent en gewend om hun zaken zelf op te lossen. Tegelijkertijd zijn ze er klaar mee dat alcohol zo’n grote plek in hun leven heeft ingenomen. Loskomen van alcohol gaat niet over het beteugelen van je gedrag, maar over het toepassen van drie essentiële sleutels: bewustwording, nieuwsgierigheid en zelfcompassie. Door die consequent toe te passen, verschuift je verlangen, waardoor je uit vrije wil gaat kiezen om niet (of minder) te drinken, in plaats van dat je het jezelf ontzegt omdat het ‘niet mag’. Minder drinken is een zelfbewuste keuze waar je trots op mag zijn. Minder drinken gaat niet over verliezen, maar over winnen. Over kiezen voor helderheid in plaats van verdoving. Voor rust in plaats van strijd. Niet drinken is de moedigste keuze die ik ooit heb gemaakt. Voor mijn welzijn en toekomst.’