Landen met het beste vestigingsklimaat, Nederland in subtop

Het vestigingsklimaat geeft aan hoe aantrekkelijk een land is voor werkgevers en bedrijven. Is het niet gunstig genoeg, dan zouden bedrijven hun activiteiten en banen kunnen verplaatsen naar een ander land. Een geliefd dreigement van de machtigste CEO van ons land, en een schrikbeeld voor politici. Hoe staat het eigenlijk met het vestigingsklimaat in Nederland?

Het is een wat mysterieuze term: het vestigingsklimaat. Meestal wordt hij aangehaald als een wet wordt besproken die alleen goed is voor grote multinationals, en slecht voor de rest. Deze week versoepelden de kersverse kabinetspartijen D66, VVD en CDA bijvoorbeeld de bonusregelingen voor banken. Na de kredietcrisis van 2008 was iedereen het erover eens dat zulke bonussen onverantwoord en immoreel zijn, maar ja: het is goed voor het vestigingsklimaat.

Manners brengt in kaart hoe het eigenlijk gesteld is met vestigingsklimaat in Nederland en of het echt nodig is om grote bedrijven te pleasen met dit soort douceurtjes.

Wat bepaalt het vestigingsklimaat?

In de Where to Hire-index van onderzoeksorganisatie The Conference Board zijn 24 HR-directeuren van multinationals bevraagd over de factoren die doorslaggevend zijn bij de keuze voor een vestigingsland. Op basis hiervan is een ranking van EU-landen met het aantrekkelijkste vestigingsklimaat samengesteld.

Uit de enquête blijkt dat bedrijven bereid zijn hogere lonen en belastingen te accepteren, zolang daar een hoogopgeleide beroepsbevolking, een stabiele samenleving en een overheid met duidelijke en flexibele regelgeving tegenover staan. Dit verklaart de hoge posities van landen als Zwitserland, Ierland en Nederland, ondanks hun hoge salarissen.

Nederland onderscheidt zich vooral op werkcultuur, samenleving en instituties. Bureaucratische processen verlopen relatief vlot en de samenleving is stabiel. Ook op het gebied van moderne werkcultuur loopt Nederland voorop: thuiswerken is ingeburgerd en veel bedrijven bieden de mogelijkheid om op meerdere locaties te werken. Dit maakt het land aantrekkelijk voor talentvolle werknemers. Minder aantrekkelijk zijn de hoge loonkosten.

In vergelijking scoren de andere grote Europese economieën minder gunstig:

• Duitsland (10de): wordt beperkt door trage productiviteitsgroei en langzame digitale adoptie.
• Verenigd Koninkrijk (12de): lijdt onder productiviteitsstagnatie en onzekerheid na de Brexit.
• Frankrijk (17de): concurrentievermogen neemt af door rigide arbeidsregels en hoge belastingen.
• Italië (20ste): kampt met lage productiviteit en zwak bestuur.
• Spanje (22ste): wordt geremd door structurele belemmeringen, hoge jeugdwerkloosheid en beperkte concurrentiekracht.

Hoogopgeleide beroepsbevolking cruciaal voor vestigingsklimaat

De HR-directeuren van multinationals noemen het opleidingsniveau van de beroepsbevolking de belangrijkste factor bij het kiezen van een vestigingsland: 51% noemt dit het doorslaggevende criterium. Op de tweede plaats staan arbeidsproductiviteit en technologisch niveau, loonkosten en belastingen volgen op de derde plaats.

In het rapport blijkt nergens dat ook het uitdelen van exorbitante bonussen aan directeuren essentieel is voor het vestigingsklimaat. Dat is de andere, retorische functie van het fenomeen. Nog meer dan een feitelijke maatstaf voor een gunstige economische omgeving, is het vestigingsklimaat een woord dat grote bedrijven te pas en te onpas gebruiken wanneer iets hen niet bevalt, zoals de dividendbelasting uit 2018 of de bonussen van nu. Dat ze daadwerkelijk vertrekken? Dat gebeurt zelden.