Zo oneerlijk veel ga je betalen in vrijheidsbijdrage Kabinet Jetten I

Een blik op de vrijheidsbijdrage van Kabinet Jetten I. Klinkt nobel, maar kost je geld. Oneerlijk veel, meent Manners. Een financiële wolf in schaapskleren, vooral voor lagere inkomens.

De plannen van Kabinet Jetten I zijn bekend en we weten dus eindelijk wat D66, CDA en de VVD van plan zijn met ons land. Een opvallend onderdeel daarvan is het invoeren van een vrijheidsbijdrage. Deze poging om de oplopende kosten voor Defensie eerlijk te verdelen klinkt heel solidair, maar schijn lijkt toch echt te bedriegen. Zo oneerlijk veel vrijheidsbijdrage ga je straks betalen. We moeten ook al langer doorwerken. Alle D66’ers maar denken links-progressief gestemd te hebben.

De wereld is de laatste jaren veranderd in een geopolitieke puinhoop. Onze vijanden zijn brutaler dan ooit en belangrijke bondgenoten blijken totaal onbetrouwbaar. Na decennia van meeliften moeten we als Europa (en Nederland) nu onze eigen Defensie-broekriem aanhalen. En het slaan van een extra gaatje is behoorlijk prijzig.

Zoals verwacht drukken de extra Defensie-uitgaven een flinke stempel op de plannen van kabinet Jetten I. Waar iedereen vooral benieuwd naar was, is hoe we dit gaan betalen. Een deel van het geld wordt weggehaald bij andere posten, zoals zorg en sociale zekerheid (daarover later meer). De rest willen D66, VVD en CDA ophalen bij de burgers.

Dat gaan ze doen door middel van een vrijheidsbijdrage. Deze door Henri Bontenbal slim gekozen benaming ging er in aanloop naar de verkiezingen goed in. De CDA-leider had een manier gevonden om een belastingverhoging zo te brengen dat veel Nederlanders ermee wilden instemmen. Veiligheid is tenslotte voor iedereen belangrijk, dus wel zo eerlijk dat ook iedereen meebetaalt.

Werkende Nederlanders gaan het meeste betalen

Logisch dus dat Kabinet Jetten I vasthoudt aan deze term, al is deze aanpak lang niet zo solidair als soms wordt voorgedaan. Voordat we verder ingaan op dat gebrek aan solidariteit, eerst even de cijfers. De vrijheidsbijdrage moet vanaf 2028 jaarlijks ongeveer 5,1 miljard euro opleveren. Het grootste deel daarvan (3,4 miljard euro) wordt opgehaald bij de burgers. De rest komt van bedrijven.

De rekening komt dus vooral bij de werkende Nederlander te liggen. Dit wordt echter geen aparte afrekening die je moet doen. De vrijheidsbijdrage wordt namelijk verwerkt in de inkomstenbelasting. Hoe ze dat doen is wel opvallend. Er is voor gekozen om niet de inkomstenbelastingtarieven te verhogen, maar om de belastingschijven en heffingskortingen beperkt te laten meestijgen met de inflatie.

Zo wordt bepaald hoeveel vrijheidsbijdrage je gaat betalen

De vrijheidsbijdrage betaal je dus via wat ze een beperkte indexering van belastingschijven noemen. En dat is niet de meest solidaire manier om dit te doen. Volgens economen van De Nederlandsche Bank pakt zo’n beperkte indexering namelijk onevenredig nadelig uit voor lagere inkomens. Ook in de academische wereld wordt gesteld dat deze aanpak haaks staat op het principe van proportioneel belasten.

Laag inkomen betaalt onevenredig veel

Als je de vrijheidsbijdrage eerlijker had willen verdelen, had je er volgens experts voor moeten kiezen om de tarieven te verhogen. Dat wordt niet gedaan, dus gaan mensen met minder inkomen onevenredig meer betalen. Maar wat wordt het bedrag eigenlijk? Dat is op basis van de huidige plannen van Kabinet Jetten I nog niet precies te zeggen.

Gemiddelde vrijheidsbijdrage in keiharde euro’s

Er worden momenteel wel schattingen gedaan, maar die lopen behoorlijk uiteen. Zo lezen we bedragen die variëren tussen de 240 en 500 euro per jaar. Dit zou betekenen dat de gemiddelde Nederlander vanaf 2028 ongeveer 20 à 40 euro per maand aan vrijheidsbijdrage gaat betalen. Omdat het via de inkomstenbelasting loopt, is dit echter dus wel sterk afhankelijk van je inkomen.

Kabinet Jetten I heeft via de inkomstenbelasting dus een manier gevonden om de vrijheidsbijdrage inkomensafhankelijk te maken, maar niet op de meest eerlijke manier. Dat is jammer, maar nog wel te overzien. Helaas is dit niet de enige reden waarom de vrijheidsbijdrage minder solidair is dan wordt voorgedaan.

Ook bij de constructie die voor bedrijven is bedacht kun je zo je sociale vraagtekens zetten. Er is namelijk niet gekozen om een nieuwe belasting in te voeren, maar om de premie voor het arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof) te verhogen. Dit is geld dat eigenlijk bedoeld is voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Het is misschien een makkelijke manier om dit te regelen, maar het voelt vreemd om extra geld voor defensie te heffen via een premie die bedoeld is voor sociale zekerheid.

Hoeveel je te verliezen hebt, doet er niet toe

Er valt dus nogal wat aan te merken op hoe Kabinet Jetten I de vrijheidsbijdrage wil innen, vooral omdat er helemaal niet naar vermogen wordt gekeken. Dit was hét moment geweest om iets te doen aan de vermogensongelijkheid in ons land. Want juist bij een vrijheidsbijdrage is het goed te verdedigen dat de mensen die het meeste te verliezen hebben, ook meer bijdragen aan onze Defensie.

Die kans laten D66, CDA en VVD volledig liggen. Hoeveel vermogen je hebt telt amper mee. De sterkste schouders dragen dus niet automatisch de zwaarste lasten. En om het allemaal nóg minder solidair te maken, geldt hetzelfde ook nog eens voor bedrijven. De premie voor het arbeidsongeschiktheidsfonds die ze gebruiken om de vrijheidsbijdrage te heffen, wordt namelijk door alle werkgevers betaald. Ongeacht of zij winst maken.

Een gemiste kans om Nederland veiliger en eerlijker te maken

Tel dit alles bij elkaar op en je kunt serieuze vraagtekens zetten bij hoe Kabinet Jetten I de hogere defensielasten wil verdelen over burgers en bedrijven. Dat er een vrijheidsbijdrage moet komen, zullen weinig mensen een probleem vinden. Maar dat de rekening zo wordt gesplitst, zorgt toch voor een bittere nasmaak. De coalitie had hier de mogelijkheid om Nederland niet alleen veiliger, maar ook eerlijker te maken. In plaats daarvan laten ze een unieke kans om de vermogensongelijkheid op een solidaire manier aan te pakken onbenut. Zonde.

Wat dit hele verhaal overigens nog pijnlijker maakt, is dat het extra geld voor Defensie ook nog eens voor een groot deel wordt weggehaald bij zorg en sociale zekerheid. Een van de gevolgen daarvan is dat de AOW-leeftijd omhooggaat. Wij vertellen je hier hoeveel later jij daardoor met pensioen kunt gaan.