9 misverstanden en vooroordelen over (mensen met) borderline

marleen-klinkert borderline — Marleen Klinkert.
Foto: Bo de Ruiter

„Mijn ex was echt een borderliner.” Manipulatief, agressief en vooral onbetrouwbaar. Over borderline bestaan veel onbegrip en vooroordelen. Met haar bedrijf Mijn Leven Met Borderline wil ervaringsdeskundige Marleen Klinkert (39) meer bewustwording creëren over wat borderline nu écht inhoudt. Metro spreekt met haar over de negen meest voorkomende misverstanden en vooroordelen over deze persoonlijkheidsstoornis.

Borderline is zoals gezegd een persoonlijkheidsstoornis met negen mogelijke kenmerken. Extreme verlatingsangst, intense en instabiele relaties, impulsief gedrag dat schadelijk kan zijn, terugkerende suïcidaliteit, sterke stemmingswisselingen en een chronisch gevoel van leegte zijn voorbeelden van deze kenmerken. Voldoe je aan vijf ervan, dan voldoe je aan de criteria voor de diagnose.

Horrorverhalen op internet

„Ik heb mijn diagnose de eerste vijf jaar ontkend. Dat kwam door alles wat ik las en zag: horrorverhalen op internet”, vertelt Marleen Klinkert. Pasgeleden was er een aflevering van GTST waarin twee personages hun ongenoegen uitten over een derde persoon met borderline, die een familiefeestje zou verpesten. „Die uitzending liet maar weer eens zien hoeveel vooroordelen en misverstanden er bestaan over borderline. We zijn gek, we sporen niet en zijn verantwoordelijk voor familiedrama’s.”

Zelf volgde Marleen meerdere behandelingen voor borderline, PTSS, depressie en verslaving. Ze had het meeste baat bij een klinische opname, waarbij ook haar trauma werd behandeld. Inmiddels heeft ze haar eigen bedrijf. Ze geeft voorlichting, workshops en trainingen aan zorgprofessionals en brengt via haar Instagramaccount lotgenoten bij elkaar.

‘De helft van de mensen met borderline schaamt zich’

Als ervaringsdeskundige is Marleen actief op Instagram. Ze heeft zo’n vijfduizend volgers en is inmiddels trainer van zorgprofessionals. Ze ziet dagelijks wat het stigma doet met mensen die kampen met de borderline persoonlijkheidsstoornis. „Veel mensen met borderline schamen zich voor hun diagnose. Niet omdat wij zulke verschrikkelijke mensen zijn, maar omdat er zo denigrerend over ons wordt gesproken. Met deze diagnose sta je eigenlijk al 10-0 achter, nog voordat iemand je leert kennen.”

Juist daarom wil ze haar verhaal delen. „We vertonen soms ongrijpbaar en onbegrijpelijk gedrag, dat klopt. Maar dat betekent niet dat we ‘gek’ zijn.” Ze vroeg haar volgers op Instagram welke vooroordelen zij het vaakst tegenkomen. En dat maakte heel wat reacties los.

Misverstanden en vooroordelen over borderline

1. ‘Mensen met borderline zijn agressief en manipulatief’

„Dit is veruit het hardnekkigste vooroordeel. Dat wij agressief, manipulatief en gevaarlijk zouden zijn. Maar de vraag is: manipuleren wij, of zijn we wanhopig op zoek naar veiligheid?”

Wat als agressie wordt gezien, is volgens Marleen vaak een beschermingsmechanisme. „Negen van de tien keer zit daar een enorm kwetsbaar meisje onder dat zich niet gezien, niet gehoord en niet begrepen voelt. Dan komt er een beschermer naar voren die het overneemt.”

Ze gebruikt daarvoor een metafoor. „Ik zeg altijd: in mij zit een heel kwetsbaar kuikentje en daar heb ik een enorme T-rex voor gezet. Die T-rex is boos, luid en intimiderend. Maar die staat daar niet om anderen kapot te maken; die staat daar om dat kuikentje te beschermen. Want vroeger was kwetsbaarheid levensgevaarlijk.”

👇

‘Het manipulatieve of agressieve gedrag komt ergens vandaan’

Psycholoog en gedragswetenschapper Daniël Takkenberg legt uit dat mensen met borderline, net als ieder ander persoon met of zonder psychische kwetsbaarheid, agressief en manipulatief gedrag kunnen vertonen. „Het is echter absoluut niet zo dat iedere persoon met borderline dit gedrag continu of zonder directe aanleiding vertoont. Het manipulatieve of agressieve gedrag komt, zoals Marleen stelt, ergens vandaan.”

We kunnen erg schrikken van de heftigheid van die emoties. „Daarom staken we vaak de zoektocht naar hoe het komt dat die emoties zo heftig zijn. Zo kan het voortkomen uit gevoelens van angst of moeilijkheden met het reguleren van de eigen emoties.”

In de praktijk zag Takkenberg dat er met regelmaat angst voor verlating achter het destructieve gedrag lijkt te zitten. „Wat van buitenaf kan worden gezien als manipulatie of agressie, is vaak een onbewuste poging om met overweldigende emoties of verlatingsangst om te gaan. Het gedrag laat daarmee zien dat iemand van binnen in nood zit en draagt vaak de verborgen boodschap: ‘Ga alsjeblieft niet weg en hoor mij, want ik kan de angst die ik heb niet verdragen.’

2. ‘Iedereen met borderline is hetzelfde’

Over borderline bestaan heel wat vooroordelen. Zo wordt er veel gegeneraliseerd: alle mensen met borderline zouden hetzelfde zijn. Onberekenbaar, manipulatief, op zoek naar aandacht. „Dat is echt onzin. Borderline kent negen kenmerken, waarvan je er maar vijf hoeft te hebben. Dat levert alleen al 256 mogelijke combinaties op. En dan heb je iemands persoonlijkheid daar nog niet eens bij.”

Ze ziet dat dagelijks terug bij haar volgers, die elk een verschillend karakter hebben. „Ik ben extravert en impulsief, ik klap naar buiten. Maar ik heb ook heel veel volgers met dezelfde diagnose die extreem angstig zijn, zich aanpassen of vermijden. Hetzelfde label, maar ander gedrag. Daarom werkt one size fits all hier echt niet.”

‘Vergelijk het met een muziekinstrument’

Takkenberg is het daarmee eens. „De DSM-5 diagnose zegt iets over een verzameling van kenmerken, niet over een persoon als geheel. Iedereen heeft eigen persoonskenmerken, een eigen levensverhaal en een eigen achtergrond. Dat maakt ieder persoon uniek.”

Hij gebruikt daarvoor een treffende metafoor. „Je kunt het zien als het bespelen van een muziekinstrument: ieder persoon met borderline heeft te maken met deels vergelijkbare snaren. Dit zijn onder andere emoties, gevoeligheid en intensiteit. Maar wat je hoort, hangt af van wie het instrument bespeelt. De één ‘speelt’ krachtiger of uitbundiger dan de ander. Zo is het ook bij de borderline persoonlijkheidsstoornis: het is een spectrum waarbinnen ontzettend veel variaties in uiting mogelijk zijn.”

3. ‘Je wordt ermee geboren’

Marleen ontkent dit stellig. „Nee, je wordt niet geboren met borderline. Het ontwikkelt zich.” Volgens haar ligt de kern vaak in hechtingsproblematiek en vroegkinderlijk trauma. „Het gaat om een combinatie van persoonlijke gevoeligheid, hoe je hersenen werken en vooral: wat je hebt meegemaakt. Een onveilige jeugd, geen stabiel ankerpunt. En later komen daar vaak nog trauma’s bij.”

4. ‘Mensen met borderline kunnen geen gezonde relaties aangaan’

Ook dit is niet waar, volgens Marleen. „Mijn diepste verlangen is intimiteit en nabijheid. En tegelijkertijd is dat mijn grootste angst. Ik wil zo graag verbinding, maar ik raak daar ook in paniek van, omdat ik het niet ken. Dat wordt dan uitgelegd als onwil of onvermogen, maar dat is het niet.”

Ze herkent ook het stereotype beeld dat ze zelf ooit had. „Ik dacht over mezelf: ik zal wel een manipulatieve slet zijn, puur vanwege de vooroordelen. Terwijl ik eigenlijk doodsbang was voor echte intimiteit.”

‘Mensen met borderline voelen vaak beter aan wat een ander nodig heeft’

Volgens Takkenberg kunnen mensen met borderline zeker gezonde relaties met anderen aangaan, hoewel het soms iets meer inspanning kan vragen. „Mijn ervaring is dat mensen met borderline vaak beter dan anderen kunnen aanvoelen wat een ander nodig heeft. Daarnaast lijken ze juist sterk te verlangen naar verbinding. Dit zorgt ervoor dat het contact dat zij maken als intenser en sterker kan worden omschreven.”

„De moeilijkheden die zij in relaties met anderen kunnen ervaren, liggen dus niet in het ontbreken van een behoefte aan nabijheid, maar in het omgaan met hun eigen emoties, angst voor afwijzing en onzekerheid over zichzelf”, legt Takkenberg uit. Dit zijn vaardigheden waar iemand aan kan werken. „Hoe goed iemand met borderline deze vaardigheden heeft ontwikkeld of aangepast, beïnvloedt dus in belangrijke mate het vermogen om gezonde relaties te hebben.”

5. ‘Borderline is niet behandelbaar’

Je moet je maar neerleggen bij je diagnose en ‘ermee leren leven’. Het is niet te behandelen. „Dat hoor je zelfs van professionals.” Marleen gelooft daar niet in. „Ik ben niet ‘genezen’, maar ik ben wel hersteld in de zin dat ik mezelf begrijp. Ik ga er steeds beter mee om. Ik heb mezelf onder controle, doordat ik geleerd heb goed voor mezelf te zorgen. Maar het is wel elke dag hard werken.”

Er is overigens nog geen volledige wetenschappelijke consensus: er zijn ook behandelaren die menen dat borderline wel te genezen is door intensieve therapie.

Acceptatie was voor Marleen helpend in haar herstelproces. „Dat impulsieve zal altijd blijven. Ik heb mezelf daar jarenlang voor afgestraft. Nu probeer ik het ook te zien als iets moois. Dat ik op een woensdagavond spontaan met mijn zoon ga sleeën of een event bedenk, ‘borderline bowlen’, dat is tegelijk ook mijn charme.”

‘Borderline is behandelbaar’

„De wetenschappelijke literatuur toont aan dat de borderline persoonlijkheidsstoornis behandelbaar is”, zegt Takkenberg. „Behandeling is niet gericht op het veranderen van iemands persoonlijkheid, maar op het leren omgaan met emoties, relaties en spanning. Het doel van behandeling bij borderline is meer regie over het eigen leven, meer stabiliteit en een hogere kwaliteit van leven.” Voor de borderline persoonlijkheidsstoornis zijn verschillende interventies effectief gebleken, waaronder de dialectische gedragstherapie (DGT) en schematherapie (ST).

„Het succes van behandeling hangt niet alleen af van de therapievorm, maar ook van de therapeutische relatie en de motivatie en inzet van de cliënt. Daarnaast is er gelukkig ook steeds meer oog voor het positieve effect van omgevingsfactoren zoals het betrekken van een ondersteunend netwerk.”

6. ‘Alles draait om aandacht en drama’

„Er zit een kern van waarheid in, maar die wordt totaal verkeerd geïnterpreteerd”, vindt Marleen. Wat mensen met borderline willen, is niet aandacht, maar erkenning. „Wij willen gezien en gehoord worden. Dat gedrag wordt vaak gezien als ‘een schreeuw om aandacht’, maar het komt eerder voort uit wanhoop.”

Ze vertelt hoe boosheid vroeger – en soms nu nog – haar enige uitweg was, terwijl er juist een diep verdriet onder zat. In behandelingen ging de aandacht naar groepsgenoten die verdrietig waren, terwijl zij een time-out kreeg als ze schreeuwde vanuit boosheid. „Dat raakt precies die pijn: ik word niet gezien. Laat mij drie minuten tieren, zeg ik altijd. Daarna zit ik te janken als een klein kind. Maar dat stukje ziet niemand.”

7. ‘Mensen met borderline zijn gek’

Volgens Marleen zijn mensen met borderline beschadigd, niet gek. „Ik heb jarenlang gewerkt, ik ben alleenstaande moeder, ik heb veel dingen wél op orde. Onder mijn volgers zitten ook vrouwen met borderline die goede banen hebben. Ze werken in de corporate wereld of in de advocatuur, maar gaan vanbinnen kapot. En dat zie je niet altijd aan de buitenkant.”

De diagnose roept vaak heftige reacties op, soms zelfs bij hulpverleners. „Alsof we randdebielen zijn. Dat is echt niet oké.”

8. ‘Iedereen met borderline snijdt zichzelf’

Hoewel er mensen met borderline zijn die zichzelf beschadigen, komt dat lang niet bij iedereen voor. „De meeste mensen met borderline zijn destructief, maar dat hoeft niet met snijden te zijn.”

Bij Marleen uitte die destructiviteit zich vooral in haar keuzes in relaties. „Ik koos steeds mannen die slecht voor me waren. Dat bevestigde mijn overtuiging: ik ben het niet waard. Dat was de bekende route, dus daar ging ik weer.”

Ze noemt een voorbeeld. „Was ik net gestopt met blowen – wat ik doe om mijn hoofd tot rust te brengen en te slapen – nam een date mij mee naar de coffeeshop. En ik ging daar gewoon in mee. Mensen begrijpen dat niet.” Verlatingsangst speelde daarin een grote rol. „Liever iemand die slecht voor me was dan dat ik er helemaal alleen voor stond.”

9. ‘Suïcidaliteit is manipulatie’

Dit is voor haar het pijnlijkste vooroordeel. „Ik heb meegemaakt dat er door de crisisdienst werd gezegd: is dit niet gewoon aandacht vragen voor je vriendje?”

Ze zat er volledig doorheen en zag het leven niet meer zitten. Haar vriend was met haar meegegaan, maar het idee dat haar wanhoop werd afgedaan als aandacht zoeken raakte haar diep. „Suïcidaliteit is pure wanhoop.” En het niet serieus nemen ervan maakt het alleen maar gevaarlijker: een suicidepoging kan ook slagen.

Ze wijst erop dat veel mensen met borderline vaak meerdere diagnoses hebben. „Depressie, PTSS, verslaving, angststoornissen. Dat zijn overlevingsmechanismen.”

Marathon lopen, terwijl je een been mist

„Wij proberen een marathon te lopen terwijl we een been missen”, vat Marleen het samen. „En dan krijgen we te horen dat het onze eigen schuld is dat we steeds vallen. Maar als je durft te erkennen: ik mis een been, dan snap je waarom het zo zwaar is.”

Stel dat iemand in je omgeving borderline heeft: wat helpt dan het meest? „Luisteren. Er zijn. Problemen niet willen oplossen, want dat lukt vaak toch niet.” En vooral: begrip. „Als je begrijpt waar gedrag vandaan komt, verdwijnt het oordeel. En dan ontstaat er ruimte voor herstel.”

Denk jij aan zelfdoding? Je bent niet alleen. Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via www.113.nl of bel 113 (lokaal tarief) of 0800-0113 (gratis).

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Foutje gezien? Mail ons. Wij zijn je dankbaar.