Kapitalisme verstreken? ‘Antikapitalisme is populairder dan ooit’

Een wereld zonder kapitalisme? Volgens schrijver en podcastmaker Pim van den Berg (37) is de houdbaarheidsdatum van het kapitalisme verstreken. Daarom pleit hij voor een tegenbeweging, namelijk: antikapitalisme. Hij schreef er een boek over en legt uit hoe een antikapitalistische samenleving eruit zou kunnen zien. 

Onze maatschappij worstelt met de nodige mondiale en nationale uitdagingen. Volgens Van den Berg hebben we genoeg crisis en problematiek te verduren om het kapitalisme los te laten en het anders te gaan doen. In zijn boek Het kan anders, een gids voor nu en podcast Het Redelijke Midden draagt Van den Berg zijn boodschap duidelijk uit. Waarin hij benadrukt dat antikapitalisme het enige redelijke uitgangspunt is voor de situatie waarin we ons nu met z’n allen bevinden. 

Grenzen van verzorgingsstaat 

Van den Berg legt uit dat zijn persoonlijke negatieve ervaringen invloed hebben gehad op zijn maatschappelijke visie. „Ik heb moeite gehad met bestaanszekerheid. Mede door een uithuiszetting, gedwongen verhuizingen, ziekte en andere tegenslagen. Dan kom je erachter waar de grenzen van de verzorgingsstaat liggen en wie er bevoordeeld en benadeeld worden. Dat heeft mij behoorlijk geradicaliseerd.”

De schrijver benadrukt dat hij uit een conservatief nest komt. „Mijn familie verwijt mij wel dat ik in een bubbel leef en mijn naïeve, linkse ideeën niet altijd stroken met de werkelijkheid. Maar toen ik betrokken raakte in een rechtszaak tegen een antikraak-verhuurder, veranderde mijn blik. Mede door de mensen die ons hielpen en ons tegenwerkten.” 

Zijn antikapitalistische visie komt dus niet uit de lucht vallen. „Hoewel de samenleving radicaliseert, is het antikapitalisme populairder dan ooit en dat heeft niet per se te maken met rechts of links. Het wordt steeds vanzelfsprekender dat we antikapitalistisch gaan denken.”

Welvaart door kapitalisme 

Van den Berg benoemt in zijn boek dat het kapitalisme inmiddels leidt tot uitbuiting en ongelijkheid. De samenleving is volgens hem zo ingericht dat alle macht en welvaart eindigen in de zakken van een handjevol superrijken. Toch kennen we in Nederland behoorlijk wat welvaart en heeft het kapitalisme een hoop van die welvaart gebracht, toch? „Maar is het kapitalisme houdbaar? Werkt het, wat we doen? In mijn ogen werkt ons huidige politieke en economische systeem niet. Je hoort natuurlijk ook geluiden over dat het kapitalisme het ‘beste systeem is dat we ooit hebben gehad’, maar dan vraag ik me af: ‘Is dat zo?’

Momenteel geldt de wet van de sterksten, maar kapitalisme was altijd al onhoudbaar. Mensen die productiemiddelen en vermogen bezitten, worden rijker, en mensen die hun tijd en lichaam verkopen voor een salaris worden armer. Voor ons witte, welvarende, westerse mensen was het alleen al die tijd nog niet zo heel erg.” 

Hij vervolgt: „Wij hebben in westerse landen enorm genoten van de welvaart. Maar daar schuilt helaas ook een donkere, koloniale geschiedenis achter. Is dat iets goeds? Daarnaast is het de vraag hoe waardevol het is dat we allemaal een auto en wasmachine hebben, terwijl we tegelijkertijd ook zo boos, onzeker en uitgeput zijn. Het is nog steeds de rijkere klasse die er qua welvaart op vooruit blijft gaan. Willen we die groep blijven belonen, ten koste van zoveel andere dingen?”

Dialoog over antikapitalisme

Volgens de schrijver maken mensen zich al langere tijd hard voor het antikapitalisme. „Het is moeilijk vol te houden en blind te blijven voor de schade die we aanrichten aan mens, dier en planeet. Er zijn activisten, wetenschappers en kunstenaars die al lange tijd aan de bel trekken. Zij doen dingen die rechtvaardig zijn, maar niet altijd gewenst. Toch houden we ons liever vast aan veiligheid en controle, ook al levert dat onrechtvaardige dingen op.”

Dus schreef Van den Berg een pleidooi voor een antikapitalistische samenleving. „Ik wil dat we erover in dialoog blijven en ik hoop op kleine en sociale schaal verandering te kunnen creëren. Als mijn boek maar één persoon inspireert om te geloven dat er meer mogelijk is, en daarnaar durft te verlangen, dan is dat voor mij voldoende.” 

Antikapitalisme volgens Pim van den Berg 

Van den Berg schetst een voorbeeld over wat in een antikapitalistische samenleving anders zou kunnen. „Een fundamenteel onderdeel van kapitalisme, dat diep verankerd is, is dat je recht hebt op privébezit. Ook als het gaat over andermans tijd, natuurlijke eigendommen, werk, geld of huizen. Ik vind niet dat je privébezit onmiddellijk moet loslaten, maar als je iets wilt veranderen, moeten we daar wel anders naar durven kijken. Het feit dat we een huis als een investering of privébezit zien, vind ik iets heel geks. Daarmee komen bijvoorbeeld ook rechten van een huurder tegenover de rechten van een verhuurder te staan. Waarbij je het recht op huisvesting weegt aan het recht om geld te verdienen. Een verhuurder zal bijvoorbeeld ieder jaar de huur laten stijgen en staat niet stil bij de impact op de huurder. Privébezit van een eigen huis, voor bijvoorbeeld pensioen, verziekt inmiddels ook de hele volkshuisvesting. Ik denk dat het idee van ‘wat hebben we nodig en wat is goed voor ons?’, zwaarder moet laten wegen dan ‘wat kunnen we eruit halen?’”

Zeggenschap over eigen leven

Wat als Van den Berg in onze huidige samenleving één ding drastisch mocht veranderen? „Ik streef naar een samenleving met meer vrije tijd, gemoedsrust en bestaanszekerheid. Maar als ik een drastische verandering zou kunnen doorvoeren, dan zou ik alle smartphones en telefoons voor jongeren onder de 18 jaar verbieden. Bedoeld om het ons wat makkelijker te maken, meer te genieten en de hersenen minder te koken met snelle video’s en AI-chatbots. Dat laatste leert ons overigens af om kritisch te lezen en schrijven. Ik denk dat we de wereld weer wat kleiner en trager mogen maken, niemand wordt namelijk beter van smartphones.” 

Hij vervolgt: „Wat ik voor de wereld en mezelf wil, is dat de wereld een gelukkiger, zekerder en veiliger bestaan biedt. We werken ontzettend hard, de productiviteit per werknemer neemt maar toe en er komen allemaal nieuwe technologieën bij. Maar we krijgen er niet meer rijkdom of vrije tijd voor terug. Werken is momenteel niet nuttig. Integendeel, de reden dat ik van het kapitalisme af wil, is zodat we weer zeggenschap krijgen over ons eigen leven. Dat je regie krijgt over de beloning voor je werk en de tijd die je besteedt aan jouw gemeenschap.” 

Samen 

En daarin zouden we volgens de schrijver best wat meer de handen ineen mogen slaan. „Ik denk dat we ons meer moeten beseffen dat we allemaal in dezelfde schoenen staan. Geef daarom ook aandacht aan de kwetsbaren in de samenleving. Dat we wat principiëler denken, in plaats van pragmatisch. Wat heeft de mens nodig om een waardig leven te krijgen? Als wij niet ieder mens een waardig leven gunnen, waarom heb jij dan wel het recht om een waardig leven te leiden?”

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties