Verbod op social media voor kinderen: is dat zomaar haalbaar?

Een verbod op social media voor kinderen onder de 15 klinkt logisch en misschien zelfs gezond. Na Frankrijk en Spanje pleit ook de nieuwe Nederlandse coalitie voor een minimumleeftijd. In tegenstelling tot hun Zuid-Europese collega’s willen de coalitiepartijen dat niet eerst nationaal invoeren, maar direct op Europees niveau regelen. Kan dat?

Experts in binnen- en buitenland zetten vraagtekens bij de haalbaarheid van zo’n maatregel. Is er namelijk wel een juridische basis voor een verbod op social media voor kinderen onder de vijftien?

Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen komt er hoogstwaarschijnlijk een verbod op social media voor jonge kinderen: Australië, Spanje, Frankrijk, maar intussen ook Denemarken, Noorwegen, Groot-Brittannië en Oostenrijk. Het ene na het andere land kiest voor een minimumleeftijd voor sociale media of overweegt dat te doen, meldt RTL Z.

Die brede wil van Europese landen komt goed uit voor de nieuwe coalitie; D66, VVD en CDA pleiten in het coalitieakkoord namelijk voor een ‘handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media’. Nederland kiest daarmee duidelijk voor een Europese aanpak. De coalitie wil samen met een ‘kopgroep’ van andere lidstaten aandringen op gezamenlijk beleid binnen de EU.

Is een minimumleeftijd haalbaar?

Toch is dit plan volgens veel experts nog niet zo makkelijk uit te voeren. Vooral juristen zien een hele grote beer op de weg. De EU heeft namelijk niet de bevoegdheid om zo’n minimumleeftijd in te voeren, zegt Peter Kager, jurist bij ICTRecht, tegen RTL Z. „Lidstaten hebben met elkaar afgesproken: dit mag de EU wel en dit niet. We hebben een paar verdragen waar de EU op drijft. Het ziet ernaar uit dat die verdragen die ruimte niet bieden.”

Een andere jurist ziet weer omstandigheden die wetgeving lastig maken. In dit geval gaat het volgens universitair hoofddocent Recht en Technologie Catalina Goanta om de veronderstelling dat een kind van 13 nog niet in staat is om om te gaan met social media. Dergelijke wetgeving om ‘kwetsbaren te beschermen’ is in handen van de lidstaten, legt de juriste van de Universiteit Utrecht uit.

„Anders dan je misschien zou denken, gaat het hier niet simpelweg om het reguleren van techplatforms. Het gaat hier om de vraag of een burger, een kind, in staat is om de consequenties van een beslissing te overzien”, zegt Goanta. 

Juridische vraagstukken

Het is ook nog niet vast te stellen of de EU juridisch in staat is om zo’n minimumleeftijd vast te stellen voor social media. Eerder sprak nieuwswebsite Politico met diverse experts die ook aangaven dat de EU waarschijnlijk niet bevoegd is om zo’n minimumleeftijd in te stellen. Dat is aan de lidstaten zelf. Woordvoerder van de Europese Commissie Thomas Regnier zei vorig jaar dat een EU-breed verbod dus ook niet op de planning stond, omdat dat een recht van de lidstaten is.

Waarom kiest de nieuwe coalitie eigenlijk niet voor een nationale aanpak? Volgens CDA-Kamerlid Jantine Zwinkels is samenwerking op Europees niveau voor zo’n minimumleeftijd verstandig omdat het „de gezamenlijke positie van Europa richting Big Tech versterkt en versnippering van de regels voorkomt”. Ook Hanneke van der Werf, Kamerlid van D66, zegt dat samen optrekken in Europa „het meest effectief is”, tegen RTL Z.

Wat nou als het juridisch lastig wordt of de Europese weg wel erg lang duurt? Dan komt nationale wetgeving mogelijk tóch in beeld, zegt CDA Kamerlid Zwinkels. „Dat sluiten we niet uit. Meerdere Europese landen hebben al stappen gezet om dit op nationaal niveau te regelen.”

Hoe toch in te voeren?

Toch zou het zo kunnen zijn dat ‘de morele paniek zo groot wordt’ in Europa, dat de Europese Commissie op zoek moet naar een juridisch geitenpaadje, zegt Goanta. „De ene na de andere lidstaat komt met eigen regels rond een socialemediaverbod voor tieners. Daarnaast heeft het Europees Parlement inmiddels een voorstel gedaan voor een Europese minimumleeftijd.”

Er blijkt namelijk steeds meer steun voor de minimumleeftijd: bij de Brusselse woordvoerder die eerder een Europese minimumleeftijd niet zag gebeuren, zijn ineens andere woorden te horen. „De Commissie laat op dit moment alle deuren open”, aldus woordvoerder Regnier.

Goanta verwacht dat de beste optie de ‘Digital Fairness Act’ is, die aan het einde van dit jaar verwacht wordt. Dat is Europese wetgeving waarmee kwetsbare consumenten meer beschermd moeten worden.

Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:

Reacties