Geheugenverlies hoort voor veel mensen bij ouder worden, maar nieuw grootschalig hersenonderzoek laat zien dat het proces soms ineens kan versnellen. Niet door schade op één plek in de hersenen, maar door subtiele veranderingen in vrijwel het hele brein, die zich jarenlang opstapelen.
Internationale onderzoekers analyseerden meer dan 10.000 MRI-scans en ruim 13.000 geheugentests van bijna 3700 gezonde volwassenen. De gegevens kwamen uit dertien langlopende studies en geven een uniek beeld van hoe het geheugen verandert naarmate de hersenen ouder worden. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications.
Geen simpele verklaring voor geheugenverlies
Uit de analyse blijkt dat geheugenverlies niet netjes geleidelijk verloopt. Bij sommige mensen blijft het lang stabiel, terwijl het bij anderen ineens sneller achteruitgaat. Volgens de onderzoekers hangt dat samen met een toenemende krimp van het hersenweefsel. Zodra die krimp een bepaald punt bereikt, neemt het effect op het geheugen sterker toe.
Opvallend is dat bekende genetische risicofactoren voor alzheimer dat patroon niet volledig verklaren. Ook mensen zonder zulke risicogenen kunnen te maken krijgen met versneld geheugenverlies.
Meerdere hersengebieden zorgen voor geheugenverlies
De hippocampus, het hersengebied dat belangrijk is voor geheugen, speelt weliswaar een grote rol, maar is niet de enige boosdoener. Volgens de onderzoekers zijn ook veel andere delen van de hersenen hierbij betrokken. Zowel gebieden aan de buitenkant van de hersenen als de diepere structuren laten verbanden zien tussen volumeverlies en slechtere geheugentests.
Het beeld dat ontstaat: geheugenverlies bij gezond ouder worden is geen lokaal probleem, maar een brede kwetsbaarheid van het brein als geheel.
Wat kunnen we hiermee?
Bij mensen bij wie het hersenvolume sneller afneemt dan gemiddeld, daalt het geheugen ook steiler. Dat wijst op een soort omslagpunt: zolang de veranderingen beperkt blijven, zijn de gevolgen klein, maar daarna gaat het harder. Dat effect werd gezien in meerdere hersengebieden tegelijk, wat erop wijst dat het brein als netwerk veroudert.
Volgens de onderzoekers helpt dit inzicht om beter te begrijpen waarom geheugenklachten zo verschillend verlopen tussen mensen. Het biedt ook kansen om eerder te herkennen wie extra risico loopt en om gerichter in te grijpen, bijvoorbeeld met persoonlijke leefstijl- of behandelstrategieën.
Dit zijn de best gelezen artikelen van dit moment:
Reacties
Over de auteur
